Tekne Alım Satımında Hukuki Süreç: Sözleşme ve Tescil Rehberi

Türkiye'de tekne alım satımı, ilk bakışta sıradan bir taşınır mal devri gibi görünse de denizcilik mevzuatının eklediği özel koşullar; süreci hem biraz karmaşık hem de oldukça önemli hale getiriyor. Doğru adımlar atılmadığında alıcı gizli ipotek, belge eksikliği veya tescil sorunlarıyla karşılaşabiliyor. Bu rehber; süreci adım adım ele alıyor.

Satın Alma Öncesi Araştırma: Durum Tespiti

İpotek ve Haciz Sorgulaması

Tekneyi satın almadan önce üzerinde ipotek, rehin veya icra kaydı bulunup bulunmadığını mutlaka kontrol edin. Bu sorgulamayı şu yollarla yapabilirsiniz:

Liman Başkanlığı: Teknenin bağlı olduğu liman başkanlığına başvurarak tescil kayıtları ve ipotek durumu öğrenilebiliyor
Türk Loydu veya tescil merkezi: Bazı tekne kayıt sistemlerinde ipotek kaydı ayrıca düşülüyor
Noter sorgulaması: Taşınır rehni dair sicil kayıtları noter kanalıyla sorgulanabiliyor

İpotekli tekne satışında banka veya alacaklının onayı şart. Alıcı; ipotekli mülkü devraldığında önceki borcu da üstleniyor — bunu bilin.

Teknik İnceleme: Marine Survey

Türkiye'de her ciddi tekne alımında bağımsız bir marine surveyor çalıştırmak hem yasal değil hem de sektör standardı. Ancak bu adımı atlayan alıcılar sonradan ciddi masraflarla karşılaşabiliyor.

Survey türleri:

Survey Türü	Kapsam
Hull Survey (Tekne Gövdesi)	Su altı hasarı, osmoz, yapısal bütünlük
Machinery Survey	Motor, şanzıman, jeneratör, şaft
Electrical Survey	Elektrik tesisatı, yangın güvenliği
Rigging Survey	Yelken donanımı, dikmeler, sartalar
Kıymet Takdiri	Piyasa değeri tespiti (sigorta ve finans amacıyla)

Neden önemli?

Gizli su hasarı; fibreglass teknelerde osmoz olarak yıllarca farkedilmeden ilerleyebilir
Motor arızaları; satıştan sonra garanti kapsamına girmiyor
Sigorta şirketleri belirli yaşın üzerindeki tekne için onaylı surveyor raporu istiyor

Survey masrafı alıcıya ait; tekne boyuna göre 200–800 € arasında değişiyor.

Deneme Seferi (Sea Trial)

Survey ile birlikte deneme seferi yapılması şiddetle önerilir. Tekne su üzerindeyken:

Manevra kabiliyeti ve dümmen tepkisi
Motor performansı ve ısınma davranışı
Soğutma sistemi, bilge pompası, otopilot gibi sistemler gerçek koşulda test edilmeli

Sea trial; satıcıların zaman zaman dirençle karşıladığı bir adım. Bu direnci anlamlı bir uyarı sinyali olarak değerlendirin.

Satış Sözleşmesi

Özel (Bireysel) Satış Sözleşmesi

İki taraf arasında yapılan bireysel satışta noter onaylı sözleşme zorunlu değil; ancak Liman Başkanlığı devir işleminde noter onaylı sözleşme birçok liman tarafından tercih ediliyor ya da zorunlu tutuluyor.

Sözleşmede yer alması gereken temel bilgiler:

Tarafların ad, soyad, TC kimlik numarası ve iletişim bilgileri
Teknenin tam tanımı: marka, model, tescil numarası, motor tipi ve gücü, yıl, boy
Anlaşılan satış bedeli ve para birimi
Ödeme yöntemi: peşin, taksit veya havale; döviz mi TL mi
Teslim tarihi ve yeri
Teknenin teslim anındaki durumu (liste halinde eklenebilir)
Gizli hasarlar için sorumluluk maddesi; "görüldüğü haliyle" satışta bu açıkça yazılmalı
Cayma bedeli (kaparo iade koşulları)
Uyuşmazlık halinde yetkili mahkeme

Kaparo ve Ön Sözleşme

Satın alma kararı kesinleşmeden önce satıcıyla ön sözleşme (Memorandum of Agreement) imzalanabilir. Bu belgede:

Satış bedelinin %10'u kadar kaparo yatırılır
Survey sonucunda tekne kabul edilmezse kaparo iade edilir
Alıcı geri dönerse kaparo kaybedilir; satıcı geri dönerse iki katını öder

Bu ön sözleşme her iki tarafı da bağlayan hukuki bir metin; mutlaka imzalanmalı.

Broker (Komisyoncu) Aracılığıyla Satış

Türkiye'de tekne piyasası belirli ölçüde profesyonel brokerlık hizmetiyle yürüyor. Broker kullanımının avantajları:

Piyasa fiyatını bilen tarafsız bir değerlendirici
Alıcı-satıcı arasında hukuki koruma belgesi hazırlama konusunda deneyim
Uluslararası ağa ulaşım (yabancı alıcı veya satıcı için)
Tanıtım, fotoğraf, listeleme hizmetleri

Komisyon oranı genellikle %5–10 arasında; satıcı tarafından ödenir.

Devir Tescil İşlemleri

Satış sözleşmesi imzalandıktan sonra tescil devri; Liman Başkanlığı üzerinden gerçekleştiriliyor.

Satıcının Yapması Gerekenler

Teknenin bağlı olduğu Liman Başkanlığı'na başvurun
Tescil iptali için gereken belgeler:
- Tekne belgesi (bağlama kütüğü ruhsatı veya tescil belgesi)
- Nüfus cüzdanı / pasaport
- Satış sözleşmesi (noter onaylı veya adi yazılı)
- Harç makbuzu
Tescil iptal belgesi alın; bu belge alıcıya verilecek

Alıcının Yapması Gerekenler

Aynı veya farklı Liman Başkanlığı'na başvurun
Yeni tescil için gerekli belgeler:
- Satıcıdan tescil iptal belgesi
- Satış sözleşmesi
- Alıcının nüfus cüzdanı
- Teknik özellik belgesi (üretici veya ithalat belgesi)
- Fotoğraf
- Harç makbuzu
Yeni tescil (bağlama kütüğü) düzenlenmesini bekleyin

İşlem süresi; Liman Başkanlığı'nın yoğunluğuna bağlı olarak 1–3 hafta sürebiliyor.

İpotek Kaydı ve Tescil

Tekneyi krediyle satın alıyorsanız; banka, tescil belgesine ipotek şerhi düşürdürüyor. Bu işlem aynı Liman Başkanlığı üzerinden yürütülüyor. Kredi kapandığında ipoteğin resen kaldırılması gerekiyor — bankadan ipotek kaldırma belgesi alarak Liman Başkanlığı'na başvurun.

Vergi Yükümlülükleri

KDV Durumu

Satış Türü	KDV Durumu
Bireysel (şahıstan şahısa)	KDV yok
Şirketten bireysel alım	%20 KDV uygulanabilir
Sıfır tekne (yetkili satıcı)	%20 KDV
Yurt dışından ithalat	Gümrük vergisi + %20 KDV

Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV)

Tekne sahipliği; MTV kapsamında. Her yıl Ocak başında ve Temmuz başında ödeniyor.

Tekne Boyu	Tahmini Yıllık MTV
7–10 m	3.000–6.000 ₺
10–12 m	6.000–12.000 ₺
12–15 m	12.000–25.000 ₺
15 m ve üzeri	25.000 ₺ ve üzeri

Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor; güncel rakamlar için GİB web sitesini kontrol edin.

Devir sırasında önceki yıla ait ödenmemiş MTV varsa satıcıdan talep edebilir ya da satış bedelinden mahsup edebilirsiniz.

Yurt Dışından Tekne Satın Almak ve İthalat

Türkiye dışından tekne satın alıp Türk sularına getirmek; gümrük işlemleri gerektiriyor.

İthalat süreci:

Gümrük müşaviriyle çalışmak büyük önem taşıyor
Tekne; Türkiye'ye yönelik ihracat amacıyla sevk edildiğinde menşe ülkedeki KDV durumu farklılaşabiliyor
Türkiye'de gümrük vergisi: tekne değerine göre %0–3 arasında değişebiliyor (AB menşeli teknelerde GTB'ye bağlı)
KDV: değer üzerinden %20

İkinci el yurt dışı tekne alımında AB içinde KDV ödenmiş (VAT paid) statüsü önemli belge — yoksa alıcı tekrar KDV ödeyebilir.

Şirket Adına Tekne Tescili

Tekneyi şirket adına tescil ettirmek; bazı vergisel ve hukuki avantajlar sunuyor (özellikle charter geliri elde etmek isteyenler için). Bu durumda:

Şirketin vergi levhasına ihtiyacınız var
Tescil belgesi şirket unvanına düzenleniyor
KDV indirim hakkı belirli koşullarda doğuyor
Şirket tasfiyesi veya hisse devri durumunda tekne sahipliği de el değiştiriyor

Özel kullanım amacıyla şirket adına tescil; zamanlama avantajı sağlayabilir ancak şirket giderlerinde "özel kullanım" sınırlamasına dikkat.

Sık Yapılan Hatalar

Survey yaptırmamak: Yüzlerce saatlik gizli su hasarı kısa sürede ortaya çıkabilir
İpotek ve haciz kontrol etmemek: İcra takibi; satıştan sonra başlayabilir
Sözleşmede "görülüğü haliyle" yazmak ama liste eklemomek: Anlaşmazlıkta delil çok önemli
Tescil devrini ertelemek: Eski sahip adına kalan tekne; sigorta ve sorumluluk açısından risk yaratıyor
Döviz ödemesini belgelememek: Vergi incelemelerinde kayıt dışı ödeme ciddi sorun
Denizcilik hukukçusu kullanmamak: Özellikle yurt dışı alım veya şirket devri süreçlerinde hukuki danışmanlık çok önemli

Leasing ve Finansman Seçenekleri

Türkiye'de tekne finansmanı; konut kredisi kadar yaygın değil ancak bazı bankalar ve özel finans kuruluşları tekne için kredi veya leasing imkânı sunuyor.

Tekne kredisi alırken dikkat edilmesi gerekenler:

Kredi tutarı; genellikle tekne değerinin %50–70'ini geçmiyor
Faiz oranları konut kredisine kıyasla yüksek
Bankanın talep ettiği sigorta ve ekspertiz belgelerini hazırlayın
Kredi teminatlı satın almada; banka tescil belgesine ipotek şerhi koyuyor

Leasing seçeneği: Leasing şirketi tekneyi satın alıp size kiralıyor; kira süresi sonunda mülkiyet devrediliyor. KDV avantajı nedeniyle şirket sahipliğinde tekne için tercih edilebiliyor.

Eski ve Tarihi Tekneler: Özel Durum

Klasik veya tarihi statüsündeki ahşap ya da üretimi durdurulmuş tekneler; standart tescil süreçleri dışında kalan bazı prosedürlere tabi olabiliyor.

Ahşap tekne; Türk Loydu veya yetkili denetçi tarafından inceleniyor
Üretim yılı ve menşe belgesi konusunda özel durum oluşabilir
Tarihi gemi tescili farklı kanun maddelerine göre yürütülüyor

Bu tür teknelerin alımında deneyimli bir denizcilik avukatı ve sektörü tanıyan bir surveyor çalıştırmak özellikle önemli.

Tekne Pay Sahipliği (Ortak Satın Alma)

Bir tekneyi birden fazla kişinin ortak satın alması; özellikle yüksek fiyatlı yatlarda yaygınlaşıyor.

Dikkat edilmesi gerekenler:

Ortakların yazılı bir "tekne kullanım ve yönetim sözleşmesi" imzalaması zorunlu
Kullanım takvimi, masraf paylaşımı, satış kararı yetkim ve kimin veto hakkı olduğu sözleşmeye girilmeli
Tescil belgesi hangi ortak adına düzenlenecek ya da şirket adına mı yapılacak — önceden belirlenmeli
Ortaklık bozulduğunda tekne satışı için eşit pay sahiplikle nasıl karar verileceği açıkça yazılmalı

Hukuki Yollar: Uyuşmazlık Durumu

Satış sonrası ortaya çıkan gizli hasar, beyan hatası veya ödeme uyuşmazlıklarında başvurulabilecek yollar:

Tüketici hakem heyeti: Düşük değerli anlaşmazlıklar; ancak tekne alımı genellikle bu sınırı aşıyor
Asliye Ticaret Mahkemesi: Hukuki süreç; noter sözleşmesi ve surveyor raporu delil olarak kullanılabiliyor
Tahkim: Taraflar sözleşmeye tahkim maddesi ekleyebilir; özellikle uluslararası satışlarda tercih ediliyor
Denizcilik avukatı: Deniz sigortasını, Türk Ticaret Kanunu'nun denizle ilgili hükümlerini ve Liman Başkanlığı prosedürlerini bilen bir avukattan destek alın

Teknenin Teslimi: Pratik Adımlar

Sözleşme imzalandı, ödeme yapıldı — şimdi teslim. Bu aşamayı yatırımcı ciddiyetiyle yapın:

Teslim protokolü şunları içermeli:

Teknenin tüm ekipman ve aksesuarlarının kontrol listesi (donanım, can salı, EPIRB, yelkenler, dingii, dıştan takma motor varsa)
Sigorta poliçesinin alıcı adına devri veya yenisinin alınması
Tescil belgelerinin fiziksel olarak teslimi
Varsa varlık üzerindeki yakıt, su ve erzak miktarı tutanakla belirlenmeli
Motor saatleri ve son bakım tarihi kayıt altına alınmalı

Teslim sırasında satıcının da hazır bulunması kritik; dijital el sıkışma ya da uzaktan teslim; anlaşmazlıkta sizi zayıf konuma düşürüyor.

Tekne Satışında Vergi Beyanı ve Döviz Kuralları

Satış bedelinin banka havalesiyle belgelenmesi büyük önem taşıyor. Türkiye'de büyük tutarlarda nakit ödeme bankalara bildiriliyor; standart olan banka transferi.

Dövizli satışlarda (Euro veya USD); Türk vatandaşının döviz tutması veya alması Merkez Bankası düzenlemeleri çerçevesinde mümkün. Ancak vergi beyanı için kurumsal satışlarda bilanço, bireysel satışlarda Gelir Vergisi Beyannamesi gerekebilir; vergi danışmanınıza danışın.

Tekne alım satımı ve değer artış kazancı: Kişisel kullanım amacıyla alınan ve beş yıldan kısa sürede satılan taşınır mallarda değer artış kazancı vergisi doğabiliyor. Detaylar için Gelir İdaresi Başkanlığı rehberlerini inceleyin.

Güncel Mevzuat Takibi

Türkiye'de denizcilik mevzuatı; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Liman Başkanlıkları tarafından zaman zaman güncelleniyor. Tekne alım veya satım işlemi öncesinde bağlı olduğunuz Liman Başkanlığı'nı arayarak güncel belge listesini ve harç tutarlarını doğrulayın. Bu rehberdeki bilgiler yayım tarihi itibarıyla doğru olmakla birlikte; yasal değişiklikler nedeniyle güncel kaynakların kontrol edilmesi her zaman tavsiye edilir.

Bu rehberdeki bilgiler genel rehberlik amacıyla sunulmakta olup yayım tarihi itibarıyla günceldir. Yasal düzenlemeler değişebileceğinden önemli kararlar öncesinde ilgili kurumlarla doğrulama yapmanızı öneririz.

Sonuç

Tekne alım satımı; doğru hazırlık ve zamanında atılan adımlarla sorunsuz tamamlanabiliyor. Survey, sözleşme, ipotek sorgulaması ve tescil devri: bu dört adımı ihmal etmeden gerçekleştirin. Karmaşık durumlarda — yurt dışı alım, şirket adına tescil, ipotekli tekne devri — bir denizcilik avukatından destek almak, uzun vadede büyük sorunlardan ve gereksiz maliyetlerden koruyor.